İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku

İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunun Kapsamı

İş ve sosyal güvenlik hukuku kapsamında en sık karşılaşılan uyuşmazlık ve iş türleri şunlardır:

• Kıdem ve ihbar tazminatı davaları
• İşe iade davaları
• Fazla mesai, ücret, yıllık izin ve diğer işçilik alacakları
• Haklı nedenle fesih ve geçersiz fesih uyuşmazlıkları
• İş sözleşmelerinin hazırlanması ve fesih süreçlerinin yürütülmesi
• Mobbing (psikolojik taciz) kaynaklı talepler
• İş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri ile SGK süreçleri
• Hizmet tespiti davaları
• SGK idari para cezalarına itiraz
• Emeklilik ve sigortalılık uyuşmazlıkları
• İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine ilişkin danışmanlık
• Dava şartı arabuluculuk süreçlerinde taraf vekilliği

İş Sözleşmesinin Feshi: Haklı ve Geçersiz Fesih

İş sözleşmesinin sona erme biçimi, tarafların hak ve alacaklarını doğrudan belirlemektedir. Haklı nedenle fesih; ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar, sağlık sebepleri veya zorlayıcı nedenler gibi kanunda sayılan hâllerde iş ilişkisinin bildirim süresi beklenmeksizin derhâl sona erdirilmesidir. İşçinin haklı nedenle feshi hâlinde kıdem tazminatı hakkı korunmakta; işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle yaptığı haklı fesihte ise işçi kıdem tazminatına hak kazanamamaktadır.

Geçersiz fesih ise iş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesinin geçerli bir sebep gösterilmeden veya usulüne uyulmadan feshedilmesidir. Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve fesih sebebinin açık şekilde belirtilmesi gerekmekte; işçinin davranışı veya verimi nedeniyle yapılacak fesihlerden önce savunmasının alınması aranmaktadır.

Kıdem tazminatı, en az bir yıllık kıdemi bulunan işçiye kanunda sayılan fesih hâllerinde her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş ücreti tutarında ödenmektedir; tazminatın her yıl belirlenen tavanı aşamayacağı da göz önünde bulundurulmalıdır. Bildirim sürelerine uyulmadan yapılan fesihlerde ise bu sürelere ait ücret tutarında ihbar tazminatı gündeme gelmektedir.

İşe İade Davası

İş güvencesinden yararlanabilmek için iş yerinde en az otuz işçinin çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması gerekmektedir. İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri iş güvencesi hükümlerinden yararlanamamaktadır.

Feshin geçersizliğini ileri süren işçinin, fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması zorunludur. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilmektedir.

Feshin geçersizliğine karar verilmesi durumunda işveren, başvurusu üzerine işçiyi bir ay içinde işe başlatmakla yükümlüdür. İşe başlatılmayan işçiye dört ila sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödenmekte; çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer hakları da karşılanmaktadır.

İşçilik Alacakları ve Mobbing

Fazla çalışma, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır ve fazla çalışma ücreti, normal saat ücretinin en az yüzde elli fazlasıyla ödenmektedir. Ödenmeyen ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti ile ulusal bayram ve genel tatil alacakları, iş ilişkisi devam ederken veya sona erdikten sonra talep edilebilmektedir. İşçilik alacakları kural olarak beş yıllık zamanaşımına tabidir.

Alacakların ispatında bordrolar, iş yeri giriş çıkış kayıtları, puantaj cetvelleri, yazışmalar ve tanık beyanları kullanılabilmektedir. İmzalı bordroların ve ibranamelerin hukuki değeri, somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmektedir.

Mobbing, işçinin iş yerinde sistematik biçimde yıldırma, dışlama veya itibarsızlaştırma amaçlı davranışlara maruz kalmasıdır. Yaşanan olayların tarihleriyle kayıt altına alınması ve yazışmaların saklanması ispat bakımından önem taşımaktadır. Koşullarına göre iş sözleşmesinin işçi tarafından haklı nedenle feshi ile maddi ve manevi tazminat talepleri gündeme gelebilmektedir.

İş Kazası, Hizmet Tespiti ve Sosyal Güvenlik Süreçleri

İş kazası, sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada veya işin yürütülmesi nedeniyle meydana gelen ve bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaydır. Kazanın işveren tarafından kanunda öngörülen süre içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi zorunludur. Kurum tarafından sigortalıya geçici veya sürekli iş göremezlik ödeneği bağlanabilmekte, ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanmaktadır. Kazadan doğan maddi ve manevi tazminat talepleri ise genel tazminat hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilmektedir.

Hizmet tespiti davası, sigortasız çalıştırılan veya çalışmaları Kuruma eksik bildirilen işçinin, çalışma sürelerinin ve ücretinin tespit edilmesini sağlamaktadır. Tespit edilen süreler sigortalılık süresine eklenmekte olup, davanın kanunda öngörülen hak düşürücü süre içinde açılması gerekmektedir. Emeklilik başvurularının reddi, sigortalılık başlangıcının tespiti ve Kurum tarafından uygulanan idari para cezalarına itiraz da sosyal güvenlik hukukunun uygulama alanı içerisindedir.

İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat talepleri ise bu zorunluluğun kapsamı dışında tutulmuştur. İş mahkemelerinde görülen davalarda sürelerin ve usul kurallarının titizlikle takip edilmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.