Sigorta Hukuku Nedir?
Sigorta hukuku; sigortacının bir prim karşılığında, sigortalının para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde tazminat ödemeyi ya da kararlaştırılan bedeli ifa etmeyi üstlendiği sigorta sözleşmesini ve bu sözleşmeden doğan uyuşmazlıkları konu alan hukuk dalıdır. Sigorta sözleşmesine ilişkin temel hükümler 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmiştir.
Sigorta ilişkisi; sigortacı, sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar gibi farklı sıfatlar taşıyan kişiler arasında kurulmakta ve tarafların karşılıklı yükümlülükleri kanun ile poliçe hükümlerine göre belirlenmektedir. Poliçe genel şartları ve özel şartlar, teminat kapsamının tespitinde belirleyici rol oynamaktadır.
Uygulamada uyuşmazlıklar çoğunlukla sigorta tazminatının ödenmemesi, eksik ödenmesi veya teminat kapsamının tartışmalı olması nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Bu uyuşmazlıkların çözümünde poliçenin, hasar dosyasının ve ilgili mevzuatın birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.
Sigorta Hukukunun Kapsamı
Sigorta hukuku kapsamında yürütülen başvuru ve dava süreçleri başlıca şu konuları içermektedir:
- Zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortasından doğan tazminat başvuruları
- Kasko sigortası uyuşmazlıkları
- Hayat sigortası ve ferdi kaza sigortasından doğan talepler
- Özel sağlık ve tamamlayıcı sağlık sigortası uyuşmazlıkları
- Zorunlu deprem sigortası (DASK) kapsamındaki talepler
- Konut ve iş yeri sigortalarından doğan uyuşmazlıklar
- Nakliyat ve yük sigortalarına ilişkin uyuşmazlıklar
- Sorumluluk sigortalarından doğan talepler
- Sigorta tazminatının reddi veya eksik ödenmesi hâlinde başvurular
- Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde başvuru ve itiraz süreçleri
- Rücu davalarının takibi
- Sigorta sözleşmelerinin kurulması ve yorumlanmasına ilişkin danışmanlık
Sigorta Türleri
Sigortalar temel olarak zarar sigortaları ve can sigortaları şeklinde ikiye ayrılmaktadır. Zarar sigortalarında sigortacı, rizikonun gerçekleşmesiyle malvarlığında meydana gelen gerçek zararı teminat limitleri dâhilinde karşılamakta; hayat ve ferdi kaza gibi can sigortalarında ise poliçede kararlaştırılan bedel ödenmektedir.
Bazı sigorta türlerinin yaptırılması kanunen zorunlu tutulmuştur. Motorlu araçlar için zorunlu mali sorumluluk sigortası ile konutlar için zorunlu deprem sigortası (DASK) bu kapsamdadır. Zorunlu trafik sigortası, aracın işletilmesi nedeniyle üçüncü kişilere verilen zararları teminat altına almakta; aracın kendisinde oluşan zararlar ise isteğe bağlı olarak yaptırılan kasko sigortası ile karşılanabilmektedir.
Sağlık sigortaları tedavi giderlerinin poliçe kapsamında karşılanmasını, hayat sigortaları ise ölüm veya poliçede öngörülen diğer rizikoların gerçekleşmesi hâlinde lehtara bedel ödenmesini sağlamaktadır. Her sigorta türünde teminatın kapsamı ve istisnaları, genel şartlar ile poliçe hükümlerine göre belirlenmektedir.
Sigortacının Ödeme Yükümlülüğü ve Tazminatın Reddi
Rizikonun gerçekleşmesi hâlinde sigortacı, sözleşme ve kanun hükümleri çerçevesinde tazminat veya bedel ödeme borcu altına girmektedir. Sigorta ettirenin, rizikonun gerçekleştiğini öğrendiğinde durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirmesi ve hasarın tespitine ilişkin belgeleri sunması gerekmektedir.
Sigorta şirketleri uygulamada; zararın teminat kapsamı dışında kaldığı, sözleşme öncesi beyan yükümlülüğünün ihlal edildiği, primin ödenmediği veya hasarın bildirilen şekilde gerçekleşmediği gibi gerekçelerle ödeme taleplerini kısmen ya da tamamen reddedebilmektedir. Ret gerekçesinin hukuka uygun olup olmadığı; poliçe hükümleri, genel şartlar ve somut olayın özellikleri birlikte incelenerek değerlendirilmektedir.
Başvurunun reddedilmesi veya cevapsız bırakılması hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulması ya da mahkemede dava açılması mümkündür.
Sigorta Tahkim Komisyonu
Sigorta Tahkim Komisyonu, sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların yargılamaya kıyasla daha hızlı çözülmesi amacıyla Sigortacılık Kanunu ile kurulmuş bir uyuşmazlık çözüm mekanizmasıdır. Komisyona başvurulabilmesi için öncelikle sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmış ve talebin reddedilmiş ya da kanunda öngörülen süre içinde cevaplanmamış olması gerekmektedir.
Tahkim sistemine üye sigorta kuruluşlarıyla yaşanan uyuşmazlıklar komisyon nezdinde görülebilmekte; zorunlu sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda ise üyelik şartı aranmamaktadır. Başvurular sigorta hakemleri tarafından incelenmekte ve kural olarak dosya üzerinden karara bağlanmaktadır.
Hakem kararlarının kesinliği ve bu kararlara karşı başvurulabilecek kanun yolları, uyuşmazlık konusu tutara göre değişmektedir. Belirli tutarın üzerindeki uyuşmazlıklarda itiraz hakem heyetine başvurulması mümkündür.
Rücu Davaları
Sigortacı, sigortalısına ödediği tazminat ölçüsünde hukuken onun yerine geçmekte ve zarardan sorumlu olan kişilere karşı rücu hakkını kullanabilmektedir. Kasko sigortacısının, hasar bedelini ödedikten sonra kazada kusurlu olan diğer araç sürücüsüne veya onun sigortacısına yönelmesi bu duruma örnek gösterilebilir.
Zorunlu sigortalarda sigortacı, zarar görene ödeme yaptıktan sonra belirli hâllerde kendi sigortalısına da rücu edebilmektedir. Sürücünün alkollü olması, ehliyetsiz araç kullanılması veya kaza sonrası yükümlülüklerin yerine getirilmemesi gibi genel şartlarda sayılan hâller bu kapsamdadır. Rücu davalarında kusur oranlarının, ödeme belgelerinin ve poliçe hükümlerinin titizlikle incelenmesi gerekmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sigorta şirketi hasarımı ödemiyor; ne yapabilirim?+
Önce poliçe ve hasar belgeleriyle şirkete yazılı başvuru yapılmalıdır. Başvurunun reddi veya kanuni süresinde cevaplanmaması hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir ya da dava açılabilir; tahkim, çoğu uyuşmazlıkta daha hızlı sonuç veren bir yoldur.
Zorunlu trafik sigortası ile kasko arasındaki fark nedir?+
Zorunlu trafik sigortası, aracınızla üçüncü kişilere verdiğiniz zararları poliçe limitleri dâhilinde karşılar; yaptırılması kanunen zorunludur. Kasko ise isteğe bağlıdır ve kendi aracınızda oluşan zararları teminat altına alır.
Sigorta Tahkim Komisyonuna nasıl başvurulur?+
Tahkime gidebilmek için önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmış ve talebin kısmen ya da tamamen reddedilmiş veya kanuni sürede cevapsız bırakılmış olması gerekir. Başvuru, belgelerle birlikte komisyona yapılır; hakem kararlarının kesinliği uyuşmazlık tutarına göre değişir.
Sigortalının beyan yükümlülüğü nedir?+
Sözleşme kurulurken riski etkileyen önemli hususların sigortacıya doğru bildirilmesi gerekir. Gerçeğe aykırı veya eksik beyan; sigortacıya sözleşmeden cayma, prim farkı isteme veya tazminatta indirim yapma imkânı verebilir.
Sigorta sözleşmesinden doğan talepler zamanaşımına tabi midir?+
Evet; sigorta sözleşmesinden doğan talepler kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Sigorta türüne göre kanunda daha uzun süreler öngörülebildiğinden, uygulanacak sürenin somut olaya göre belirlenmesi hak kaybı yaşanmaması bakımından önemlidir.
Bu yanıtlar genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut olayınız için avukata danışmanızı öneririz.